İskoç Deniz Müzesi’ndeki “Güverdeki Patiler: Denizlere Yelken Açan Hayvanlar” başlıklı sergi, tarihte çok çarpıcı örnekleriyle karşılaşılan insan-hayvan dostluğunun denizcilik tarihindeki izlerini sürüyor.

Denizdeki yaşam koşulları çok zorlu, öngörülemez olsa da, tarih boyunca, denizciler bu çetin yaşamı nadiren yalnız başlarına göğüslemişlerdir. Yüzyıllar boyunca her türden hayvan, denizaşırı seyahatler yapan denizcilere eşik etmiş, gemi güvertesini, kamaraları mürettebatla paylaşmış bazen ise; çeşitli nedenlerden dolayı ambarlarda yolculuk yapmışlardır.

Kediler, geminin erzak depolarını zararlı kemirgenlerden uzak tutarken; köpekler sıcak dostlukları ve sadakatleriyle denizcilere arkadaşlık yapmışlardır. Gözünü budaktan sakınmayan, maceracı denizciler ise; günümüzde korsanlara ilişkin imgelere esin verdiği üzere; omuzlarında papağanlar, gemilerinin armalarında dolaşan maymunlarla limanlara dönerken, daha uç örneklerde ise; bir ayının pasarelladan karaya adım attığı bile görülebilmekteydi.

Gemide büyükbaş hayvanlar, domuz, keçi ve tavuklar da beslenebilmekteydi ancak bu daha çok, aylarca sürebilen yolculuklar sırasında denizcilere; taze süt, yumurta ve et sağlamak gibi günlük bir gereksinimi karşılamak amacını taşımaktaydı. Bu, modern soğutma teknolojisi icat edilmeden önce, taze gıda elde edebilmenin tek yoluydu.

Bazı hayvanlar ise; götürüldükleri coğrafyada kullanılmak amacıyla gemilerde kendilerine yer bulmaktaydı. Örneğin savaşta görev yapmak üzere atlar, katırlar ve hatta filler uzak ülkelere götürülmekteydi. Bu türden yük taşımaya elverişli hayvanlar, sahip oldukları cüsse nedeniyle, güvenli bir biçimde taşımak için gemilerde özel olarak inşa edilmiş ahırlar yapılmakta, bakımları titizlikle günlük olarak gerçekleştirilmekteydi.

İkinci Dünya Savaşı’nın en ilginç hayvan öykülerinden biri ise, bir grup Polonyalı askerin 1943 yılında İran’da buldukları küçük ayı Wojtek’in çevresinde dönmektedir. Giderek büyüyen Wojtek, malzeme taşımayı öğrenmiş ve askerlerle birlikte bindiği gemiyle İtalya’ya doğru deniz yolculuğu yapmış; burada savaşın en şiddetli çatışmalarda ağır yüklerin taşınmasına destek vermişti. Bugün Edinburgh’daki Prince’s Street Gardens’ta onun anısına dikilmiş bronz bir yontu yer almaktadır.

Hatta Cezayirli Gazi Hasan Paşa’nın Kuzey Afrika’dan getirdiği ve beraberinde gezdirdiği aslan örneğinde olduğu üzere Türk denizcilik tarihinde ünlü bir örnek bulunmaktadır.

Gemideki hayvanlar, mürettebat tarafından sevildiği için bir maskota dönüştürülmesinden, denizcilerin yalnızlıklarına eşlik etmesine ve daha nice farklı örneğe kadar, bu canlılar rüzgâr ve dalgalar kadar deniz yaşamının ayrılmaz bir parçası olmuşlardır.

“Güverdeki Patiler”, 2027 yılının Şubat ayına kadar İskoç Deniz Müzesi – Dumbarton’da görülebilecek.

(Kaynak: scottishmaritimemuseum.org)